Czym jest upadłość konsumencka i kto może ją ogłosić?

Upadłość konsumencka to procedura sądowa, która pozwala uporządkować długi i – w zależności od sytuacji – doprowadzić do częściowej spłaty oraz umorzenia pozostałych zobowiązań.

W skrócie (najważniejsze fakty):

• warunki to zwykle: status konsumenta + niewypłacalność (często przy opóźnieniach > 3 miesiące),
• opłata sądowa od wniosku jest niska (w praktyce najczęściej wskazuje się 30 zł),
• po ogłoszeniu upadłości działania wierzycieli są co do zasady „porządkowane” w ramach postępowania, a finałem bywa plan spłaty albo umorzenie.

Upadłość konsumencka – definicja

Upadłość konsumencka to postępowanie dla osób fizycznych, które stały się niewypłacalne i nie prowadzą działalności gospodarczej. W praktyce celem jest „nowy start”: po ogłoszeniu upadłości porządkuje się relacje z wierzycielami, a postępowanie może zakończyć się:

• planem spłaty (raty dopasowane do możliwości), a następnie umorzeniem reszty długów, albo
• umorzeniem bez planu (w szczególnych, trwałych sytuacjach).

Kto może ogłosić upadłość konsumencką?

W uproszczeniu: musisz spełnić dwa warunki.

1) Status konsumenta

Upadłość konsumencka dotyczy osób, które nie prowadzą działalności gospodarczej.

Jeśli masz lub miałeś JDG:

• przed złożeniem wniosku zwykle potrzebne jest wykreślenie wpisu z CEIDG (samo zawieszenie może nie wystarczyć),
• długi firmowe również mogą być objęte postępowaniem, o ile jesteś już konsumentem.

2) Niewypłacalność

Najprościej: nie jesteś w stanie regularnie spłacać wymagalnych zobowiązań.

W praktyce pomocne są dwa „drogowskazy”:

• opóźnienie w spłacie przekraczające 3 miesiące jest często traktowane jako mocny sygnał niewypłacalności,
• nie ma jednego „minimalnego” progu zadłużenia – liczy się to, czy realnie dasz radę wrócić do regularnych spłat.

Sąd ocenia też realną sytuację: dochody, koszty utrzymania, liczbę wierzycieli, zaległości i to, czy dane we wniosku są kompletne oraz spójne.

Kiedy upadłość jest możliwa, a kiedy ryzykowna?

Najczęstsze sytuacje, w których upadłość bywa rozważana:

• pętla chwilówek i kredytów, której nie da się przerwać,
• długi po zamkniętej działalności gospodarczej,
• utrata pracy / choroba / zdarzenia losowe, po których spłata stała się nierealna,
• egzekucja komornicza i brak perspektywy realnej spłaty.

Jeśli jesteś już na etapie zajęć (np. konta lub wynagrodzenia), sprawdź, jak możesz wstrzymać egzekucję komorniczą.

Ryzykowne są natomiast wnioski niekompletne albo niespójne (np. brak pełnej listy wierzycieli), a także działania „na skróty” tuż przed wnioskiem (np. pozorne wyzbywanie się majątku).

Ile kosztuje upadłość konsumencka?

Koszty zależą od indywidualnej sytuacji, ale co do zasady:

• opłata sądowa od wniosku jest niska (w praktyce najczęściej wskazuje się 30 zł),
• wynagrodzenie syndyka i koszty postępowania są rozliczane w ramach postępowania (przy braku majątku koszty mogą być tymczasowo pokryte przez Skarb Państwa i rozliczane później),
• dodatkowym (opcjonalnym) kosztem jest pomoc profesjonalnego pełnomocnika przy przygotowaniu i prowadzeniu sprawy.

Ile trwa upadłość konsumencka?

Czas trwania zależy m.in. od obciążenia sądu, liczby wierzycieli i tego, czy jest majątek do sprzedaży. Zwykle:

• na ogłoszenie upadłości czeka się od kilku tygodni do kilku miesięcy (przy kompletnym wniosku),
• etap czynności syndyka może potrwać kilka miesięcy,
• plan spłaty jest często ustalany na 12–36 miesięcy (w wyjątkowych sytuacjach możliwe są inne warianty, w tym umorzenie bez planu).

Jakie długi obejmuje upadłość, a jakich nie umorzy?

W upadłości porządkuje się większość typowych zobowiązań (kredyty, pożyczki, rachunki, zadłużenia wobec firm windykacyjnych).

Są też zobowiązania, które co do zasady nie podlegają umorzeniu. Najczęściej wymienia się:

• alimenty i zaległe świadczenia alimentacyjne,
• grzywny, kary pieniężne i inne sankcje nałożone przez sąd,
• część roszczeń odszkodowawczych (zwłaszcza związanych ze szkodą na osobie),
• zobowiązania powstałe już po ogłoszeniu upadłości (bieżące rachunki, nowe długi).

Jeśli masz wątpliwości co do konkretnego długu, warto to sprawdzić na dokumentach i w praktyce sądowej dla Twojej sytuacji.

Czy syndyk zabierze majątek?

W postępowaniu upadłościowym syndyk ustala składniki majątku i w razie potrzeby może je spieniężyć. Z drugiej strony nie chodzi o „zabranie wszystkiego”: w praktyce wyłączone są rzeczy codziennego użytku i podstawowe wyposażenie.

Największe emocje dotyczą zwykle nieruchomości (mieszkania/dom) i samochodu – tu zasady zależą od konkretnego stanu faktycznego.

Jeśli obawiasz się, jak wygląda kontakt z syndykiem w praktyce (w tym ewentualna wizyta w domu), przeczytaj: wizyta syndyka w domu – co zabiera.

Jak wygląda procedura krok po kroku?

Cały proces rozpoczyna się od złożenia wniosku do sądu, a kluczowym etapem jest współpraca z syndykiem. Szczegółowy opis każdego kroku (od dokumentów po plan spłaty) przygotowaliśmy w osobnym artykule: Upadłość konsumencka: poradnik krok po kroku.

Warto pamiętać, że brak oszczędności czy nieruchomości nie jest przeszkodą – to bardzo częsty scenariusz.

Jeśli natomiast potrzebujesz pomocy prawnej przy sporządzeniu wniosku, warto skonsultować to przed złożeniem dokumentów.

Podstawa prawna (ogólnie)

• Prawo upadłościowe (postępowanie wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności, plan spłaty, umorzenie).
• Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ) – system, w którym składa się wnioski i prowadzi część komunikacji w sprawach upadłościowych.