Restrukturyzacja firmy 2026: na czym polega i kiedy warto ją rozważyć?

Restrukturyzacja firmy w 2026 roku to dla wielu przedsiębiorców realny sposób na uratowanie biznesu przed egzekucją i upadłością. Zatory płatnicze, spadek marż i rosnące koszty stałe sprawiają, że nawet stabilna firma może w kilka miesięcy stracić płynność.

Jeśli czytasz ten tekst, prawdopodobnie szukasz ratunku. Dobra wiadomość jest taka: prawo stoi po Twojej stronie. Restrukturyzacja firmy to zestaw narzędzi, który pozwala przetrwać kryzys, wstrzymać egzekucje i uporządkować długi, zanim sytuacja wymknie się spod kontroli.

Jeśli potrzebujesz szybkiej mapy decyzji (restrukturyzacja vs upadłość), zobacz też: oddłużanie firm.

W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega restrukturyzacja firmy, kiedy warto ją rozważyć i jak przygotować się do rozmów z wierzycielami. Jeśli potrzebujesz szerszego wprowadzenia do pojęć i trybów postępowań, zobacz też praktyczny poradnik restrukturyzacji.

Dlaczego warto? Ochrona firmy i zarządu

Restrukturyzacja to nie tylko „dogadanie się” co do rat. To potężny parasol ochronny, który daje Ci 4 kluczowe korzyści:

1. STOP egzekucjom: Z chwilą otwarcia postępowania (obwieszczenia), komornik musi wstrzymać działania. Nie może zająć maszyn, towaru ani kont bankowych.
2. Ochrona kontraktów: Kontrahenci (np. leasingodawcy, wynajmujący lokal) nie mogą wypowiedzieć kluczowych umów (leasingu, najmu) z powodu starych długów.
3. Redukcja długu: Możesz zaproponować wierzycielom umorzenie np. 40% kapitału i 100% odsetek.
4. Bezpieczeństwo Zarządu: Terminowe otwarcie restrukturyzacji zwalnia członków zarządu z prywatnej odpowiedzialności za długi spółki (art. 299 KSH) oraz odpowiedzialności karnej (art. 586 KSH).

Na czym polega restrukturyzacja firmy w praktyce?

W praktyce restrukturyzacja firmy to uporządkowany proces, w którym:

• ustalasz realny obraz zadłużenia (kto, ile i z czego żąda),
• weryfikujesz, które zobowiązania da się spłacać na bieżąco, a które wymagają układu,
• przygotowujesz propozycje układowe (raty, umorzenia, harmonogram, zabezpieczenia),
• uruchamiasz ochronę przed egzekucją i stabilizujesz biznes, żeby firma mogła zarabiać.

Najczęstsza pułapka to próba „przeczekania” i gaszenia pożaru kolejnymi pożyczkami. Restrukturyzacja firmy działa najlepiej wtedy, gdy w firmie jest jeszcze co ratować: kontrakty, zespół, marża, powtarzalna sprzedaż.

Kiedy warto ją rozważyć?

O restrukturyzacji firmy warto myśleć wtedy, gdy pojawiają się sygnały ostrzegawcze:

• płacisz „od faktury do faktury”, a opóźnienia się wydłużają,
• masz stałe zaległości wobec ZUS lub US,
• rośnie presja windykacji (wezwania, nakazy zapłaty, zajęcia),
• leasing lub bank zaczyna wypowiadać umowy lub żąda dodatkowych zabezpieczeń,
• realizacja kontraktów jest zagrożona, bo brakuje płynności na materiały i pensje.

Jeśli zastanawiasz się, czy Twoja sytuacja to jeszcze restrukturyzacja, czy już upadłość, pomocne będzie porównanie scenariuszy w tekście upadłość czy restrukturyzacja – różnice i koszty.

Restrukturyzacja firmy krok po kroku

Jeśli celem jest uratowanie biznesu, restrukturyzacja firmy powinna być prowadzona jak projekt z jasnymi etapami. Najczęściej wygląda to tak:

Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda prowadzenie spraw w praktyce, sprawdź naszą stronę o restrukturyzacji firm.

1. Diagnoza płynności i zadłużenia: ustalenie, jakie są realne zaległości, jakie są koszty stałe, które zobowiązania są krytyczne (leasing, media, pensje).
2. Zabezpieczenie ciągłości działania: decyzje „tu i teraz” (cięcia kosztów, wstrzymanie nierentownych działań, priorytety płatności), żeby firma nie stanęła.
3. Dobór trybu postępowania: wybór rozwiązania dopasowanego do skali problemu (najczęściej PZU, czasem sanacja).
4. Przygotowanie propozycji układowych: realny harmonogram spłat i zasady redukcji zadłużenia, oparte o to, co firma faktycznie będzie w stanie generować.
5. Komunikacja z wierzycielami: spokojna, spójna informacja i argumentacja, że układ daje większą szansę spłaty niż egzekucja lub upadłość.
6. Wdrożenie planu naprawczego: kontrola kosztów, poprawa marży, odzyskiwanie należności, renegocjacje umów, raportowanie wyników.

W praktyce „papier” to tylko połowa sukcesu. Druga połowa to stabilizacja biznesu i dowiezienie planu w pierwszych miesiącach ochrony.

PZU (szybka ścieżka)

Postępowanie o Zatwierdzenie Układu (PZU) to absolutny hit. Wybiera je 95% polskich firm. Dlaczego? Bo jest szybkie i odbywa się w dużej mierze bez udziału sądu.

Jak to działa?

1. Umowa: Podpisujesz umowę z licencjonowanym Doradcą Restrukturyzacyjnym.
2. Obwieszczenie: Doradca publikuje informację w KRZ (Krajowy Rejestr Zadłużonych). Od tej sekundy masz 4 miesiące ochrony przed komornikiem.
3. Głosowanie: Wysyłasz propozycje układowe do wierzycieli. Głosują przez internet.
4. Finał: Jeśli większość się zgodzi – sąd zatwierdza układ.

Dla kogo? Dla firm, które mają płynność na bieżące opłaty, ale nie radzą sobie ze starymi długami.

Jak przygotować firmę do PZU (checklista)

Żeby restrukturyzacja firmy nie utknęła na etapie „zbierania papierów”, dobrze jest od razu przygotować:

• listę wierzycieli z podziałem na: banki, leasingi, kontrahenci, ZUS/US, prywatne pożyczki,
• umowy kluczowe dla działania firmy (najmy, leasingi, kredyty, główne kontrakty),
• zestawienie należności i zobowiązań oraz przepływów (co realnie wpływa i kiedy),
• krótkie uzasadnienie kryzysu: co się stało i dlaczego sytuacja jest odwracalna,
• plan działań na 3–6 miesięcy (cięcia kosztów, poprawa marży, windykacja należności, renegocjacje).

Im szybciej uporządkujesz dane, tym łatwiej przygotować propozycje układowe, które będą do zaakceptowania dla większości wierzycieli.

Sanacja (głębokie cięcia)

Jeśli Twoja firma ma przerost zatrudnienia lub toksyczne umowy, których nie może zerwać – PZU nie wystarczy. Potrzebujesz Postępowania Sanacyjnego.

Super-moce Sanacji:

• Zwalnianie pracowników: Możesz redukować etaty na zasadach uproszczonych (jak przy upadłości), zdejmując ochronę pracowniczą.
• Zrywanie umów: Możesz odstąpić od niekorzystnych kontraktów (np. drogiego najmu biura w galerii handlowej), nawet jeśli umowa tego nie przewiduje.
• Sprzedaż majątku: Możesz sprzedać zbędny majątek bez obciążeń komorniczych.

Minusy: Sanacja jest droga, trwa długo (1-3 lata) i zazwyczaj tracisz zarząd nad firmą (rządzi zarządca sądowy).

PZU vs sanacja (porównanie)

Układ z ZUS i Urzędem Skarbowym

Wielu przedsiębiorców boi się ZUS-u. Niesłusznie. W restrukturyzacji ZUS i Urząd Skarbowy to często najlepsi partnerzy układowi.

Zasady gry z ZUS:

• Składki społeczne: Można je rozłożyć na raty (nawet na 10-15 lat!).
• Odsetki: Zostają w całości UMORZONE.
• Składki pracownicze (część finansowana przez pracownika): Tę część musisz spłacić w całości (ewentualnie w ratach), nie podlegają umorzeniu.

Państwo woli dostać pieniądze w ratach, niż nie dostać nic po upadłości firmy.

Ile trwa restrukturyzacja firmy i ile kosztuje?

To jedno z najczęstszych pytań. W praktyce czas i koszt restrukturyzacji firmy zależą od trzech rzeczy: wybranego trybu, jakości przygotowania dokumentów i tego, czy propozycje układowe są realne.

Najczęściej proces wydłużają: brak uporządkowanych danych (wierzyciele, kwoty, umowy), spory co do długu, chaos w przepływach i układ „na życzenie”, którego firma nie udźwignie.

Leasing, zabezpieczenia i windykacja majątku

W wielu firmach największym ryzykiem są umowy leasingowe: auta, maszyny, sprzęt IT, linie produkcyjne. Gdy pojawiają się opóźnienia, leasingodawcy często uruchamiają szybkie procedury windykacyjne, a to potrafi zatrzymać produkcję lub usługi z dnia na dzień.

Jeśli Twoja restrukturyzacja firmy opiera się na utrzymaniu kluczowych aktywów, warto rozumieć, jak wygląda odzyskiwanie przedmiotu leasingu i jakie masz możliwości ochrony w postępowaniu. Pomocny kontekst znajdziesz w artykule windykacja maszyn z leasingu podczas restrukturyzacji.

Kiedy jest za późno? Odpowiedzialność zarządu

To najważniejszy akapit dla każdego Prezesa.

Zgodnie z art. 299 Kodeksu Spółek Handlowych, jeśli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za długi PRYWATNYM MAJĄTKIEM. Grozi Ci też zakaz prowadzenia działalności gospodarczej (do 10 lat) oraz odpowiedzialność karna za niezłożenie wniosku w terminie.

Jedynym ratunkiem jest złożenie wniosku o restrukturyzację lub upadłość we właściwym czasie (tj. w ciągu 30 dni od powstania stanu niewypłacalności). Nie zwlekaj. Każdy dzień zwłoki to ryzyko utraty dorobku życia.

Restrukturyzacja firmy jednoosobowej i spółki z o.o.

Restrukturyzacja firmy może dotyczyć zarówno spółki z o.o., jak i jednoosobowej działalności gospodarczej. Różnice są istotne:

• w spółce z o.o. kluczowe jest zarządzanie ryzykiem odpowiedzialności członków zarządu i pilnowanie terminów,
• w JDG mocno liczy się ochrona płynności i majątku wykorzystywanego w działalności, bo zobowiązania często „idą” bezpośrednio za przedsiębiorcą,
• w obu przypadkach powodzenie układu zależy od tego, czy firma ma realną zdolność do regulowania bieżących kosztów i spłat wynikających z układu.

Najczęstsze błędy w restrukturyzacji firmy

Restrukturyzacja firmy nie „dzieje się sama” po obwieszczeniu. Najczęściej psują ją:

• zbyt późny start (gdy firma jest już bez przychodu i bez możliwości finansowania bieżących kosztów),
• brak kontroli przepływów i płatności priorytetowych,
• propozycje układowe oderwane od realnych wyników,
• ignorowanie umów krytycznych (leasing, najem, kontrakty) i ryzyk windykacyjnych,
• zbyt mała komunikacja z wierzycielami (wierzyciele boją się ciszy bardziej niż złych wiadomości).