Upadłość konsumencka a praca za granicą: co warto wiedzieć?

Emigracja zarobkowa to dla wielu Polaków sposób na spłatę długów. Wyższe zarobki w Euro, Funtach czy Koronach dają nadzieję. Jednak polskie długi nie znikają po przekroczeniu granicy na Odrze. Przeciwnie – dzięki procedurom takim jak Europejski Nakaz Zapłaty (ENZ), polski komornik może skutecznie ścigać dłużnika w Berlinie, Amsterdamie czy Oslo.

Czy rozwiązaniem jest upadłość konsumencka w Polsce? Tak. To często jedyna droga, by legalnie pozbyć się długów, mieszkając i pracując za granicą. W tym artykule wyjaśniamy, jak to zrobić zdalnie i ile pieniędzy syndyk musi Ci zostawić na życie.

Ucieczka przed długami? Dlaczego to nie działa (ENZ)

Wielu dłużników myśli: "Wyjadę do Niemiec, tam mnie polski komornik nie znajdzie". To błąd. Wierzyciele (banki, fundusze sekurytyzacyjne) masowo korzystają z Europejskiego Nakazu Zapłaty (ENZ).

• To procedura, która pozwala polskiemu sądowi wydać wyrok, który jest automatycznie wykonalny w całej Unii Europejskiej.
• Polski komornik przekazuje sprawę do swojego odpowiednika np. w Niemczech (Gerichtsvollzieher).
• Niemiecki komornik zajmuje Twoją pensję w Euro, doliczając do tego ogromne koszty egzekucji zagranicznej.

Dlatego upadłość konsumencka jest lepszym rozwiązaniem – zatrzymuje egzekucję transgraniczną. Jeśli chcesz zrozumieć podstawy, zacznij od artykułu: Czym jest upadłość konsumencka. Jeśli zależy Ci na szybkim „złapaniu oddechu” jeszcze przed upadłością, zobacz też: jak wstrzymać egzekucję komorniczą.

Gdzie ogłosić upadłość? Zasada COMI

Zgodnie z prawem UE, wniosek o upadłość składasz w kraju swojego Głównego Ośrodka Podstawowej Działalności (COMI - Centre of Main Interest).

Wniosek: Jeśli Twoje serce i rodzina są w Polsce, możesz oddłużyć się w polskim sądzie, nawet zarabiając w Euro.

Jak udowodnić COMI w Polsce, gdy pracujesz za granicą?

W praktyce sąd patrzy na to, gdzie realnie koncentruje się Twoje życie prywatne i gospodarcze. Pomagają w tym m.in.:

• Rodzina i centrum życiowe: szkoła/przedszkole dzieci, miejsce zamieszkania małżonka, opieka nad bliskimi w Polsce.
• Mieszkanie i majątek: umowa najmu lub akt własności, media, stałe koszty w Polsce (czynsz, rachunki).
• Powiązania administracyjne: polski adres korespondencyjny, lekarz/ubezpieczenie, rozliczenia podatkowe (w zależności od sytuacji), meldunek (pomocniczo).
• Charakter wyjazdu: praca sezonowa/kontrakt czasowy, regularne powroty, brak „pełnego” przeniesienia życia za granicę.

Nie chodzi o pojedynczy dokument, tylko o spójny obraz. Im bardziej wyjazd wygląda na „stałą emigrację”, tym większe znaczenie ma przygotowanie argumentacji COMI.

Ile zabierze syndyk? Kwoty wolne w Niemczech i Holandii

To najważniejszy punkt. Polskie prawo mówi, że wolna od zajęcia jest kwota minimalna (ok. 3200 zł netto). W Niemczech czy Holandii za 3200 zł (ok. 750 EUR) nie da się przeżyć.

Co robić? Wnosimy do sędziego-komisarza o ustalenie indywidualnej kwoty wolnej od zajęcia, dostosowanej do kosztów życia w Twoim kraju pobytu. Sędziowie zazwyczaj posiłkują się lokalnymi przepisami o kwotach wolnych (np. niemiecką tabelą Pfändungstabelle).

Przykładowe kwoty wolne (Szacunkowe 2025):

Strategia: Musisz przedstawić syndykowi rachunki: za wynajem mieszkania (Mietvertrag), dojazdy do pracy, ubezpieczenie zdrowotne. Na tej podstawie sędzia ustali: "Zarabiasz 2000 EUR, zostawiamy Ci 1500 EUR na życie, a 500 EUR oddajesz syndykowi".

Czy syndyk „zajmie pensję w Euro”?

To jedno z najczęstszych pytań, ale warto rozróżnić dwa mechanizmy:

• Egzekucja komornicza (także transgraniczna) polega na „zajęciu” wynagrodzenia przez organ egzekucyjny.
• Upadłość konsumencka polega na oddłużeniu pod nadzorem sądu i syndyka: syndyk ustala, jaka część dochodu jest przeznaczana na masę upadłości/plan spłaty, a jaka zostaje na utrzymanie.

W praktyce w upadłości kluczowe jest nie „czy syndyk zajmie”, tylko ile pieniędzy ma Ci zostać na życie w kraju, w którym pracujesz (stąd znaczenie kosztów najmu, ubezpieczenia, dojazdów i utrzymania rodziny).

Plan spłaty – ile trwa i od czego zależy?

Postępowanie w upadłości konsumenckiej może zakończyć się:

• umorzeniem zobowiązań bez planu spłaty (w wyjątkowych sytuacjach życiowych),
• ustaleniem planu spłaty (najczęściej), czyli określeniem miesięcznych wpłat przez określony czas,
• warunkowym umorzeniem (gdy sytuacja jest trudna, ale może się poprawić).

Jeśli pracujesz za granicą, sąd i syndyk zwykle będą oczekiwać jasnego obrazu Twoich dochodów oraz kosztów życia w kraju pobytu (żeby plan był realistyczny).

Zdalna rozprawa – czy muszę przyjeżdżać do Polski?

W 2025 roku polskie sądy są w pełni cyfrowe.

• Rozprawa online: Jeśli sędzia chce Cię przesłuchać, wysyła link do MS Teams / Jitsi. Łączysz się ze swojego mieszkania za granicą. Potrzebujesz tylko telefonu z kamerą.
• Posiedzenie niejawne: W większości spraw sędzia w ogóle nie wyznacza rozprawy. Wydaje postanowienie na podstawie papierów ("zaocznie").

Nie musisz brać urlopu i kupować biletów lotniczych, by ogłosić upadłość. Jeśli chcesz zobaczyć całą ścieżkę „krok po kroku”, pomocny będzie też poradnik upadłości konsumenckiej.

Dokumenty z zagranicy: lista, która przyspiesza sprawę

W praktyce najszybciej idą te sprawy, w których od razu da się ocenić: dochody, koszty życia i listę wierzycieli. Jeśli pracujesz za granicą, przygotuj (w miarę możliwości):

• dochody: umowę o pracę/kontrakt, ostatnie paski płacowe (np. Lohnabrechnung), wyciągi z konta z wpływami;
• koszty życia: umowę najmu i potwierdzenia czynszu, rachunki za media, dojazdy do pracy, ubezpieczenie zdrowotne, alimenty, koszty dzieci;
• status pobytu/pracy: potwierdzenie adresu, dokumenty z urzędu (zależnie od kraju), numer podatkowy/ubezpieczeniowy;
• długi i wierzyciele: umowy, wypowiedzenia, wezwania do zapłaty, nakazy, korespondencję z windykacją, informacje o komorniku w Polsce.

Jeżeli część dokumentów jest w języku obcym, zwykle da się je sensownie opisać już na etapie przygotowania wniosku (a w razie potrzeby dobrać tłumaczenia do konkretnych załączników).

Konto walutowe i kursy walut – pułapki

Jeśli zarabiasz w Euro, a syndyk prowadzi konto w Złotówkach (PLN), pojawia się problem przewalutowania (spread). Banki potrafią zabierać 5-10% na kursie wymiany.

Rada: Uzgodnij z syndykiem, że będziesz wpłacał mu równowartość w PLN (wymieniając walutę samodzielnie w kantorze internetowym po dobrym kursie) lub poproś syndyka, by założył subkonto walutowe dla masy upadłości (niektórzy syndycy to robią).

Długi za granicą i w Polsce – co obejmuje upadłość?

Jeśli mieszkasz i pracujesz w innym kraju, często masz „mieszankę” zobowiązań: część w Polsce (kredyty, chwilówki, karty), część za granicą (pożyczka, debet, rachunki, mandaty).

Najważniejsze zasady:

• W upadłości liczy się kompletność: długi trzeba rzetelnie wskazać we wniosku, niezależnie od kraju wierzyciela.
• Uznawanie w UE: co do zasady orzeczenia upadłości są uznawane w innych krajach UE, ale praktyczne skutki zależą od rodzaju długu i kraju (dlatego dobrze zebrać dokumenty i opisać je we wniosku).
• Wyjątki od umorzenia: nie wszystkie zobowiązania „znikają” w upadłości (np. niektóre należności publicznoprawne czy alimenty).

Jeśli masz zobowiązania w Niemczech, Holandii czy UK, warto od razu uporządkować: nazwy wierzycieli, kwoty, numery spraw i to, czy toczy się egzekucja.